Aziatische hoornaar op het volkstuinpark
De Aziatische hoornaar duikt steeds vaker op in Nederland. Deze invasieve wespensoort jaagt op honingbijen, hommels, vliegen en andere insecten. Ook op volkstuinparken kan de soort worden aangetroffen. Hoe herken je hem, wat doe je bij een waarneming en hoe voorkom je verwarring met de nuttige Europese hoornaar?
In het kort
- De officiële Nederlandse naam is tegenwoordig geelpoothoornaar; Aziatische hoornaar blijft de bekendste naam.
- Een los vliegend dier is doorgaans niet agressief. In de buurt van een nest is extra voorzichtigheid nodig.
- Maak bij een vermoedelijke waarneming een duidelijke foto en meld deze via Waarneming.nl.
- Blijf uit de buurt van een nest en probeer het nooit zelf te verwijderen.
- Dood niet zomaar een grote wesp: de inheemse Europese hoornaar is nuttig en wordt vaak verward met de invasieve soort.
Van Aziatische hoornaar naar geelpoothoornaar
De Aziatische hoornaar heet tegenwoordig officieel geelpoothoornaar. De wetenschappelijke naam is Vespa velutina. Omdat de oude naam nog veel wordt gebruikt en beter bekend is, spreken we in dit artikel verder over de Aziatische hoornaar.
De soort komt oorspronkelijk uit Azië en werd in 2004 voor het eerst in Frankrijk ontdekt. Van daaruit heeft hij zich over een groot deel van West-Europa verspreid. In 2017 werd de eerste Aziatische hoornaar in Nederland gevonden. Inmiddels wordt de soort in het hele land aangetroffen. Volgens de NVWA is hij in Nederland gevestigd. De aanpak verschuift daardoor steeds meer van uitroeiing naar beheersing.
Waarom is deze soort een probleem?
De Aziatische hoornaar is een roofinsect. Werksters vangen andere insecten om de larven in het nest te voeden. Op het menu staan onder meer vliegen, wespen, vlinders, honingbijen en wilde bestuivers.
Vooral bij bijenkasten kan de druk groot zijn. Hoornaars kunnen voor de kast blijven hangen en terugkerende honingbijen onderscheppen. Hun aanwezigheid kan er bovendien toe leiden dat bijen minder vaak uitvliegen. De gevolgen verschillen per plek, maar de soort vormt in elk geval een extra belasting voor honingbijen, hommels en andere insecten.
Waarom zijn volkstuinparken aantrekkelijk?
Volkstuinparken bieden een combinatie van voedsel en mogelijke nestplaatsen. Er zijn veel bloemen, fruitbomen, bessenstruiken en insecten. Daarnaast bieden schuurtjes, tuinhuisjes, overkappingen, hagen en bomen beschutte plekken.
Een koningin kan in het voorjaar een eerste, klein nest maken op bijvoorbeeld:
- een schuur, tuinhuis of overkapping;
- een dakrand, veranda of andere beschutte constructie;
- een heg, struik of nestkast;
- een andere droge, afgeschermde ruimte dicht bij voedsel.
Later in het seizoen kan het volk verhuizen naar een groter zomernest. Dat bevindt zich vaak hoog in een boom, maar soms ook lager in een heg, struik of gebouw. Wees daarom alert bij snoeiwerk, het maaien rond dicht struikgewas en onderhoud aan bomen of gebouwen. Opvallend vliegverkeer van meerdere hoornaars kan op een nest wijzen.
Hoe herken je de Aziatische hoornaar?
De werksters zijn volgens de NVWA ongeveer 17 tot 24 millimeter groot; een koningin kan ongeveer 3 centimeter worden. De soort oogt duidelijk donkerder dan de Europese hoornaar.
Let op een combinatie van deze kenmerken:
- een vrijwel volledig zwart borststuk;
- een grotendeels donkerbruin tot zwart achterlijf;
- een opvallende geel-oranje band op het achterlijf;
- zwarte poten met gele uiteinden - alsof het dier gele sokken draagt;
- een oranjegeel gezicht en zwarte antennes.
Kijk altijd naar meerdere kenmerken. Gewone wespen, de Europese hoornaar en verschillende zweefvliegen kunnen op het eerste gezicht op de Aziatische hoornaar lijken.
Verwar hem niet met de Europese hoornaar
De Europese hoornaar is een inheemse soort en hoort thuis in de Nederlandse natuur. Hij vangt onder andere vliegen, muggen en wespen en vervult daarmee een nuttige ecologische rol.
De Europese hoornaar:
- is meestal groter dan de Aziatische hoornaar;
- heeft een roodbruin borststuk;
- heeft roodbruine poten zonder opvallende gele uiteinden;
- heeft een overwegend geel achterlijf met zwarte tekening.
Dood daarom nooit zomaar een grote wesp of hoornaar. Maak eerst een foto en laat de soort beoordelen. Ook de ongevaarlijke hoornaarzweefvlieg kan voor verwarring zorgen.
Is de Aziatische hoornaar gevaarlijk voor mensen?
Een Aziatische hoornaar die op bloemen of fruit naar voedsel zoekt, is doorgaans niet agressief. Het risico neemt toe wanneer een nest wordt verstoord. Dan kunnen meerdere werksters het nest verdedigen.
Ontdek je een vermoedelijk nest?
- houd ruime afstand en waarschuw andere tuinders;
- zet de directe omgeving zo nodig tijdelijk af;
- stop met snoeien, maaien of ander werk in de buurt;
- sla niet tegen het nest en probeer het niet open te maken;
- laat beoordeling en eventuele verwijdering over aan deskundigen.
Voor mensen met een wespenallergie kan een steek ernstige gevolgen hebben. Bel bij een ernstige allergische reactie, benauwdheid of meerdere steken onmiddellijk 112.
Wat doe je bij een waarneming?
- Blijf rustig. Een foeragerende hoornaar zal meestal wegvliegen wanneer hij niet wordt gehinderd. Sla niet naar het dier.
- Maak een foto. Probeer, als dat veilig kan, de poten, het borststuk en het achterlijf duidelijk in beeld te krijgen.
- Noteer plaats en tijd. Leg vast waar en wanneer je het dier zag en of het om één dier, meerdere dieren of een nest gaat.
- Meld de waarneming. Geef een vermoedelijke Aziatische hoornaar met foto door via Waarneming.nl. Zonder foto is betrouwbare controle moeilijk.
- Informeer het bestuur. Bij een nestvermoeden kan het bestuur de omgeving beveiligen en contact opnemen met gemeente, terreinbeheerder of deskundige.
De aanpak en vergoeding van nestverwijdering verschillen per provincie en gemeente. Volg daarom na de melding de lokale instructies. Een melding van een los exemplaar leidt niet in alle gevallen tot actieve opvolging, maar is wel waardevol om de verspreiding in kaart te brengen.
Wat moet je vooral niet doen?
- plaats niet op eigen initiatief niet-selectieve wespen- of hoornaarvallen;
- dood niet iedere grote wesp die je ziet;
- gebruik geen gif en probeer een nest niet zelf te verwijderen;
- ga niet in de vliegroute van de hoornaars staan;
- deel een onbevestigde waarneming niet als vaststaand feit.
Zelfgemaakte vallen vangen vaak ook gewone wespen, vliegen, nachtvlinders en andere insecten. Juist die soorten zijn belangrijk voor bestuiving, natuurlijke plaagbeheersing en biodiversiteit.
Hoe help je bestuivers op het tuinpark?
De aanwezigheid van de Aziatische hoornaar maakt een gevarieerd en bloemrijk tuinpark niet minder belangrijk. Sterke populaties bestuivers hebben het hele jaar voedsel, nestgelegenheid en een gifvrije omgeving nodig.
- zorg voor bloeiende planten van het vroege voorjaar tot de late herfst;
- kies verschillende inheemse bloemen, kruiden, struiken en bomen;
- bied nestgelegenheid met open grond, holle stengels en passende bijenhotels;
- vermijd chemische bestrijdingsmiddelen;
- ruim gevallen of beschadigd fruit bij drukbezochte plekken tijdig op;
- werk bij verhoogde activiteit samen met lokale imkers en deskundigen.
Wat kan het verenigingsbestuur doen?
Maak een eenvoudige meldprocedure
Spreek af bij wie tuinders een waarneming of nestvermoeden melden en wie daarna contact opneemt met de juiste instantie. Zo voorkom je onduidelijkheid op het moment dat snel en zorgvuldig handelen nodig is.
Deel betrouwbare herkenningsinformatie
Gebruik afbeeldingen waarop de Aziatische hoornaar, Europese hoornaar en hoornaarzweefvlieg naast elkaar staan. Dat verkleint de kans dat nuttige inheemse insecten worden gedood.
Controleer risicoplekken vóór onderhoud
Bekijk schuurtjes, overkappingen, hagen en bomen voordat er wordt gesnoeid of gemaaid. Onderbreek werkzaamheden wanneer meerdere hoornaars dezelfde route vliegen.
Maak afspraken met imkers en beheerders
Staan er bijenkasten op of bij het park? Houd dan contact met de imker. Leg daarnaast vast wie verantwoordelijk is voor bomen, gebouwen en gemeenschappelijke delen, zodat bij een nestmelding snel duidelijk is wie actie onderneemt.
Alert zijn zonder angst
De opkomst van de Aziatische hoornaar vraagt om oplettendheid, maar paniek is niet nodig. Niet iedere grote wesp is een Aziatische hoornaar en een enkel jagend dier vormt meestal geen direct gevaar.
De belangrijkste boodschap is eenvoudig: kijk goed, maak een foto, meld de waarneming en laat een nest altijd door deskundigen beoordelen. Zo dragen volkstuinders bij aan een gerichte aanpak én aan de bescherming van de biodiversiteit op het tuinpark.
Meer informatie
NVWA: geelpoothoornaar (Aziatische hoornaar)
