Laat de buurt meegenieten van het groen

Een tuinpark is meer dan een plek waar leden hun eigen tuin onderhouden. Het kan ook een groene ontmoetingsplek zijn waar buurtbewoners wandelen, ontspannen, de natuur ontdekken en deelnemen aan activiteiten.

Door een tuinpark toegankelijk te maken voor anderen, vergroot je de maatschappelijke betekenis ervan. Dit noemen we recreatief medegebruik: mensen die zelf geen tuin op het park hebben, kunnen op een passende manier meegenieten van het groen en de gemeenschappelijke voorzieningen.

Voor tuinverenigingen biedt dit kansen. Een gastvrij tuinpark versterkt de verbinding met de buurt, vergroot de waardering voor het werk van tuinders en vrijwilligers en maakt zichtbaar waarom volkstuinen belangrijk zijn voor de leefomgeving.

Recreatief medegebruik vraagt wel om goede afspraken. Hoe zorg je ervoor dat bezoekers welkom zijn, terwijl de rust, privacy en belangen van de eigen leden behouden blijven?

Wat is recreatief medegebruik?

Recreatief medegebruik betekent dat een tuinvereniging (delen van) het tuinpark toegankelijk maakt voor bezoekers of activiteiten die niet direct verbonden zijn aan het tuinieren door de eigen leden.

Dat betekent niet dat iedereen overal toegang heeft. Individuele tuinen blijven privé, tenzij de betreffende tuinder zelf toestemming geeft voor bezoek. Recreatief medegebruik vindt vooral plaats op gemeenschappelijke paden, groenvoorzieningen en ontmoetingsplekken.

Hoe dit wordt georganiseerd, verschilt per vereniging. Sommige tuinparken zijn dagelijks toegankelijk, terwijl andere alleen tijdens bepaalde openingstijden of activiteiten bezoekers ontvangen.

Belangrijk is dat het medegebruik past bij het karakter van het tuinpark, de wensen van de leden en de afspraken met de gemeente of grondeigenaar.

Welke mogelijkheden zijn er?

Wandelen en genieten van het groen

Een tuinpark biedt in ieder seizoen iets bijzonders. Van bloeiende voorjaarsplanten en kleurrijke borders tot vogels, vlinders en bijzondere bomen en struiken.

Door bezoekers op bepaalde tijden toegang te geven tot de gemeenschappelijke paden, ontstaat een aantrekkelijke groene wandelomgeving voor de buurt.

Een duidelijk welkomstbord, herkenbare wandelroute en informatie over de natuur op het park maken een bezoek nog aantrekkelijker.

Natuur- en milieueducatie

Tuinparken zijn uitstekende plekken om kennis over natuur, biodiversiteit en voedselproductie te delen.

Denk aan rondleidingen voor basisscholen, workshops over composteren, kennismaking met insecten en bodemdieren of activiteiten rond het kweken van groenten en fruit.

Ook gezamenlijke thematuinen, zoals een vlindertuin, kruidentuin of heemtuin, kunnen bezoekers inspireren.

Natuurvriendelijk beheer maakt een tuinpark bovendien aantrekkelijker voor planten en dieren. Het Nationaal Keurmerk Natuurlijk Tuinieren van AVVN helpt verenigingen om hier gezamenlijk aan te werken.

Ontmoeting en activiteiten

Een tuinpark kan een ontmoetingsplek zijn voor mensen uit de buurt. Bijvoorbeeld tijdens een open dag, plantenruilbeurs, oogstfeest of gezamenlijke natuuractiviteit. Ook samenwerking met scholen, buurtorganisaties, zorginstellingen en andere maatschappelijke initiatieven biedt mogelijkheden.

Activiteiten voor verschillende leeftijden kunnen bijdragen aan meer onderling contact. Van kinderen die kennismaken met tuinieren tot ouderen die genieten van het groen en de sociale contacten.

Zo wordt het tuinpark een plek waar verschillende generaties elkaar ontmoeten.

Ontspanning, sport en spel

Sommige tuinparken beschikken over gemeenschappelijke ruimtes die geschikt zijn voor kleinschalige recreatie. Denk aan een jeu-de-boulesbaan, zitgelegenheid, speelplek of ontmoetingsruimte.

Niet ieder tuinpark heeft hiervoor de ruimte of voorzieningen. Belangrijk is dat de activiteiten passen bij het karakter van het park en geen overlast veroorzaken voor tuinders of de natuur.

Lees ook de AVVN-informatie over sport en spel op tuinparken.

Waarom is recreatief medegebruik interessant voor jouw vereniging?

Een tuinpark dat verbinding zoekt met de omgeving, kan op verschillende manieren profiteren.

• Meer betrokkenheid: buurtbewoners leren het tuinpark kennen en krijgen meer waardering voor de vereniging.
• Grotere maatschappelijke betekenis: het park draagt niet alleen bij aan tuinplezier, maar ook aan ontmoeting, gezondheid, educatie en natuurbeleving.
• Sterkere positie richting de gemeente: de vereniging kan concreet laten zien wat het tuinpark voor de wijk betekent.
• Nieuwe samenwerkingen: contact met scholen, maatschappelijke organisaties en buurtinitiatieven kan nieuwe activiteiten mogelijk maken.
• Meer draagvlak: mensen die het tuinpark kennen en waarderen, begrijpen beter waarom het belangrijk is om deze groene ruimte te behouden.

Recreatief medegebruik is geen doel op zich. Het moet passen bij de vereniging, de beschikbare ruimte en de wensen van de leden.

De maatschappelijke waarde van tuinparken

Volkstuinen dragen bij aan biodiversiteit, klimaatadaptatie, gezondheid en sociale samenhang. Wanneer ook buurtbewoners van het groen kunnen genieten, wordt een deel van deze waarde direct zichtbaar voor de omgeving.

Wil je meer weten over de betekenis van tuinparken voor de samenleving? Lees dan het achtergrondonderzoek De meerwaarde van tuinparken van de Wetenschapswinkel van Wageningen UR.

Dit onderzoek biedt achtergrondinformatie over de verschillende functies en de maatschappelijke betekenis van tuinparken.

Maak goede afspraken over toegankelijkheid en gebruik

Een tuinpark openstellen vraagt om duidelijke afspraken. Daarmee voorkom je misverstanden en zorg je ervoor dat bezoekers welkom zijn zonder dat het tuinplezier of het beheer onder druk komt te staan.

Betrek de leden

Bespreek plannen voor recreatief medegebruik tijdig met de leden. Welke mogelijkheden zien zij? Zijn er zorgen over privacy, veiligheid of overlast? En wie wil helpen bij het organiseren van activiteiten?

Draagvlak binnen de vereniging is belangrijk. Controleer ook of het bestuur zelfstandig over de plannen kan besluiten of dat instemming van de algemene ledenvergadering nodig is.

Stel duidelijke bezoekersregels op

Leg vast welke delen van het park toegankelijk zijn, op welke tijden bezoekers welkom zijn en welke regels gelden.

Denk bijvoorbeeld aan:

• Bezoekers blijven op de gemeenschappelijke paden en terreinen.
• Individuele tuinen worden alleen met toestemming betreden.
• Honden zijn uitsluitend toegestaan volgens de parkregels.
• Afval wordt meegenomen of in de daarvoor bestemde bakken gedeponeerd.
• Planten, bloemen en vruchten worden niet zonder toestemming geplukt.
• Bezoekers houden rekening met de rust, privacy en werkzaamheden van tuinders.

Maak de regels duidelijk zichtbaar bij de ingang van het tuinpark en communiceer ze ook bij georganiseerde activiteiten.

Denk aan veiligheid en beheer

Meer bezoekers kunnen gevolgen hebben voor het onderhoud en de veiligheid van het tuinpark. Controleer daarom of paden voldoende toegankelijk en veilig zijn, of gemeenschappelijke voorzieningen geschikt zijn voor bezoekers en wie verantwoordelijk is voor toezicht en onderhoud.

Bij speelvoorzieningen en georganiseerde activiteiten kunnen aanvullende veiligheidseisen gelden.

Bekijk ook of de bestaande verzekeringen voldoende dekking bieden voor de voorgenomen activiteiten en het gebruik door derden.

Lees meer over verzekeringen voor tuinverenigingen en de AVVN-informatie over arbeidsomstandigheden en veiligheid.

Controleer afspraken met de gemeente of grondeigenaar

Niet iedere vereniging kan zelfstandig besluiten om het tuinpark voor publiek open te stellen. In een huur- of gebruiksovereenkomst kunnen voorwaarden staan over toegankelijkheid, activiteiten, bebouwing of het gebruik van gemeenschappelijke voorzieningen. Ook gemeentelijke regels kunnen van belang zijn.

Controleer daarom vooraf welke afspraken gelden en overleg zo nodig met de gemeente of grondeigenaar.

Begin klein en bouw het rustig uit

Recreatief medegebruik hoeft niet direct een uitgebreid programma te worden. Begin bijvoorbeeld met een jaarlijkse open dag, een rondleiding voor buurtbewoners of een samenwerking met een plaatselijke school.

Maak vooraf duidelijke afspraken over de organisatie, begeleiding en benodigde vrijwilligers. Evalueer daarna samen met de leden wat goed ging en wat beter kan. Zo ontdek je welke activiteiten passen bij het tuinpark en hoeveel inzet daarvoor nodig is.

Een gastvrij tuinpark ontstaat niet alleen door de poort open te zetten, maar vooral door aandacht te hebben voor de mensen die er tuinieren én de mensen die op bezoek komen.

Recreatief medegebruik versterkt de positie van het tuinpark

Gemeenten hebben te maken met uiteenlopende ruimteclaims, bijvoorbeeld voor woningbouw, infrastructuur en andere voorzieningen. Daardoor kan ook de toekomst van tuinparken onderwerp van discussie worden.

Een tuinvereniging die laat zien wat haar park betekent voor de omgeving, heeft een sterker verhaal in gesprekken met de gemeente.

Recreatief medegebruik kan daaraan bijdragen. Het maakt zichtbaar dat een tuinpark niet uitsluitend waarde heeft voor de eigen leden, maar ook voor buurtbewoners en de samenleving.

Het is daarbij belangrijk om de maatschappelijke bijdrage concreet te maken. Denk aan bezoekersaantallen, georganiseerde activiteiten, samenwerking met buurtorganisaties en de betekenis van het groen voor de omgeving.

Op de AVVN-pagina Gemeente & belangenbehartiging vind je praktische informatie over het versterken van de relatie met de gemeente, het zichtbaar maken van de maatschappelijke waarde van jouw tuinpark en het voorbereiden van gesprekken met gemeentebestuurders.

Daar vind je ook de factsheet over de maatschappelijke waarde van tuinparken, een praktisch werkblad en het position paper Waarom gemeenten juist nú moeten investeren in volkstuinen.

Vragen over recreatief medegebruik?

Overweeg je om jouw tuinpark toegankelijker te maken voor de buurt? Of wil je weten welke afspraken daarbij belangrijk zijn?

AVVN denkt graag met aangesloten verenigingen mee over de mogelijkheden, aandachtspunten en een passende aanpak.

Neem contact op met AVVN