Waarom een gezonde bodem water beter vasthoudt

Langdurige droogte zorgt niet alleen voor dorstige planten. Ook de bodem zelf kan erdoor veranderen. Wanneer grond langdurig uitdroogt, neemt deze regenwater minder gemakkelijk op. Het water stroomt dan weg voordat het de wortels kan bereiken. Zo kan droogte zichzelf versterken.

Dat blijkt uit een recent artikel van Nature Today over de gevolgen van verdroging. Door een tekort aan vocht raken planten en bomen verzwakt en wordt het bodemleven minder actief. De structuur van de bodem gaat achteruit, waardoor regenwater moeilijker infiltreert.

Een levende bodem werkt als een spons

Een gezonde bodem bevat organisch materiaal, plantenwortels, schimmels, bacteriën en talloze bodemdieren. Samen zorgen zij voor een luchtige structuur met kleine openingen waarin water kan wegzakken en worden vastgehouden.

Als de bodem uitdroogt en het bodemleven stilvalt, neemt deze sponswerking af. Bij een stevige regenbui kan het water dan moeilijk de harde, droge bovenlaag binnendringen. Het stroomt oppervlakkig weg of komt terecht in sloten en het riool. Dat is extra wrang: na een periode van droogte valt er wel regen, maar profiteert de bodem daar onvoldoende van.

De bodem bedekt houden

Volgens de deskundigen is het daarom belangrijk om niet alleen tijdens droogte water te geven, maar vooral te investeren in een bodem die water kan opnemen en vasthouden. Tuinders kunnen daar zelf veel aan doen.

Bedek kale grond bijvoorbeeld met een laag mulch van bladeren, stro, grasmaaisel of ander organisch materiaal. Zo warmt de bodem minder snel op en verdampt er minder vocht. De mulch wordt geleidelijk afgebroken en vormt voedsel voor het bodemleven.

Ook compost helpt. Compost verhoogt het gehalte aan organische stof en verbetert de structuur van de bodem. Daardoor kan de grond meer vocht vasthouden en blijft water langer beschikbaar voor planten.

Probeer de bodem daarnaast zo min mogelijk te verdichten. Loop niet onnodig over teeltvakken, zeker niet wanneer de grond erg nat of juist zeer droog is. Plantenwortels, regenwormen en andere bodemdieren helpen om natuurlijke gangen in de bodem te maken.

Vang regenwater op waar het valt

Niet alleen individuele tuinders, maar ook volkstuinverenigingen kunnen maatregelen nemen. Denk aan het afkoppelen van regenpijpen, het plaatsen van regentonnen of grotere waterbuffers en het aanleggen van wadi’s of infiltratiezones. Ook hoogteverschillen en groene randen helpen om regenwater tijdelijk vast te houden.

De 21 Nederlandse waterschappen vragen met het landelijke initiatief Watervangers eveneens aandacht voor het lokaal opvangen van regen. Dat is nodig omdat perioden met droogte en hevige neerslag steeds vaker voorkomen.

Een volkstuinpark kan hierbij als één geheel worden bekeken. Waar valt het regenwater? Waar stroomt het naartoe? Waar kan het worden opgeslagen? En op welke plekken kan het rustig in de bodem zakken? Een gezamenlijk waterplan kan helpen om zowel wateroverlast als watertekort te beperken.

Werken aan weerbare tuinen

Droogte voorkomen kunnen we niet. We kunnen onze tuinen en volkstuinparken er wel beter op voorbereiden. Een levende, bedekte en goed doorwortelde bodem vormt daarvoor de basis.

Wie zorgt voor meer organische stof, minder kale grond en een betere opvang van regenwater, helpt de tuin om droge perioden langer te doorstaan. Zo werken we niet alleen aan gezonde planten, maar ook aan een veerkrachtige bodem die klaar is voor het klimaat van de toekomst.