Van oogst naar compost: de kringloop op de volkstuin

De oogsttijd levert niet alleen groenten, fruit en bloemen op. Ook plantenresten, bladeren en ander organisch materiaal komen vrij. Wat op het eerste gezicht tuinafval lijkt, vormt de basis voor nieuwe, vruchtbare grond. Door zelf te composteren sluit je de natuurlijke kringloop op de volkstuin.

Na de oogst belanden stengels, bladeren en resten van groenten en fruit vaak op de composthoop. Daar worden ze door schimmels, bacteriën, wormen en andere bodemorganismen afgebroken. Na verloop van tijd ontstaat compost: een donker, kruimelig materiaal dat de bodem voedt en verbetert.

Waarom composteren?

Compost levert organische stof aan de bodem. Dat is belangrijk voor een gezonde moestuin. Organische stof:

• verbetert de structuur van de grond;
• helpt de bodem water vasthouden;
• stimuleert het bodemleven;
• maakt voedingsstoffen geleidelijk beschikbaar;
• vermindert de behoefte aan aangevoerde meststoffen;
• helpt planten beter omgaan met droogte en hevige regen.

Op zandgrond zorgt compost ervoor dat water en voedingsstoffen minder snel verdwijnen. Op kleigrond helpt het de bodem luchtiger en beter bewerkbaar te maken.

Wat kan op de composthoop?

Een goede composthoop bestaat uit een afwisseling van vochtig, stikstofrijk materiaal en droog, koolstofrijk materiaal.

Geschikt zijn bijvoorbeeld:

• resten van groenten en fruit;
• uitgebloeide bloemen en gezonde plantenresten;
• grasmaaisel in dunne lagen;
• gevallen bladeren;
• kleine hoeveelheden onkruid zonder rijpe zaden;
• fijngemaakte takjes en snoeiafval;
• koffiedik en theebladeren;
• stro en ander droog plantenmateriaal.

Gooi niet te veel van één soort materiaal tegelijk op de hoop. Een dikke laag grasmaaisel kan bijvoorbeeld gaan rotten. Meng gras daarom met bladeren, versnipperde takjes of ander droog materiaal.

Wat hoort er niet op?

Niet al het organische materiaal is geschikt voor de composthoop. Laat in ieder geval weg:

• zieke plantendelen;
• wortelonkruiden die gemakkelijk opnieuw uitlopen;
• onkruid met rijpe zaden;
• vlees, vis, botten en gekookte etensresten;
• katten- en hondenpoep;
• behandeld of geverfd hout;
• plastic, glas, metaal en ander afval;
• resten van chemische bestrijdingsmiddelen.

Zieke plantenresten kunnen ziekteverwekkers verspreiden wanneer de composthoop niet warm genoeg wordt. Voer deze resten af volgens de afspraken van de vereniging of gemeente.

Lucht, vocht en afwisseling

Composteren is meer dan plantenresten op een hoop leggen. Voor een goed composteringsproces zijn drie zaken belangrijk: lucht, vocht en variatie.

De composthoop moet ongeveer zo vochtig zijn als een uitgeknepen spons. Een te droge hoop verteert langzaam. Een te natte hoop krijgt te weinig zuurstof en kan gaan stinken. Door de hoop af en toe om te zetten, komt er weer lucht bij het materiaal en verloopt de afbraak sneller.

Maak grote en harde plantenresten eerst kleiner. Hoe kleiner het materiaal, hoe gemakkelijker bodemorganismen het kunnen verwerken.

Geef niet alles aan de composthoop

Niet alle plantenresten hoeven direct te worden opgeruimd. Een deel kan in de tuin blijven liggen of staan. Afgevallen bladeren beschermen de bodem tegen uitdroging en hevige regen. Holle stengels, zaadhoofden en kleine takken bieden voedsel en overwinteringsplekken aan insecten en andere dieren.

Kies daarom bewust:

• composteer materiaal dat geschikt is voor bodemverbetering;
• gebruik gezonde bladeren als mulch;
• laat op rustige plekken plantenstengels tot het voorjaar staan;
• maak van grover snoeihout een takkenril;
• verwijder alleen wat ziek, hinderlijk of ongewenst is.

Zo draagt tuinonderhoud niet alleen bij aan een vruchtbare bodem, maar ook aan de biodiversiteit op het tuinpark.

Compost als nieuwe start

Rijpe compost ruikt naar bosgrond, heeft een donkere kleur en bevat nauwelijks herkenbare plantenresten. Breng de compost als dunne laag aan op de bodem. Het bodemleven zorgt ervoor dat het materiaal verder wordt verwerkt.

Door plantenresten op de eigen tuin te benutten, hoeven minder materialen te worden afgevoerd en minder bodemverbeteraars te worden aangevoerd. Wat na de oogst overblijft, vormt daarmee de voeding voor het volgende tuinseizoen.

Zo wordt de volkstuin een kleine kringloop: van gezonde bodem naar groei, van groei naar oogst en van oogstresten weer terug naar de bodem.

Lees verder: composteren