Voedselbossen groeien snel: wat kunnen volkstuinen ervan leren?

Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek blijkt dat Nederland in 2025 231 landbouwbedrijven met een voedselbos telde. Samen beheerden zij 367 hectare voedselbos. In 2020 ging het nog om 29 bedrijven en 36 hectare. Vooral in het laatste jaar nam het aantal sterk toe.

Een voedselbos bestaat uit verschillende lagen van eetbare planten. Denk aan hoge bomen, lagere fruitbomen, struiken, kruiden, bodembedekkers, klimplanten en gewassen die onder de grond groeien. Deze planten vormen samen een ecosysteem waaruit vruchten, noten, zaden, bladeren en andere eetbare producten kunnen worden geoogst.

Anders dan een moestuin

Een voedselbos is niet hetzelfde als een moestuin. In een moestuin worden meestal eenjarige groenten geteeld, zoals sla, bonen, wortels en courgettes. De tuinder zaait, plant en oogst ieder seizoen opnieuw.

Een voedselbos bestaat voor een groot deel uit meerjarige planten, struiken en bomen. De aanleg vraagt veel voorbereiding en geduld. Bomen en struiken hebben tijd nodig om te groeien en kunnen veel schaduw veroorzaken. Ook is een voedselbos meestal groter dan een individuele volkstuin.

Het is daarom niet realistisch om iedere volkstuin in een voedselbos te veranderen. Bovendien willen veel volkstuinders juist ruimte houden voor de traditionele teelt van groenten, kruiden en bloemen.

Wel waardevolle principes

Toch kunnen volkstuinders veel leren van de manier waarop een voedselbos wordt opgebouwd. Ook op een kleine tuin kunnen verschillende plantlagen met elkaar worden gecombineerd. Onder een fruitboom kunnen bijvoorbeeld bessenstruiken, kruiden, bloemen en bodembedekkers groeien.

Andere bruikbare principes zijn:

• Kies vaker voor meerjarige eetbare planten.
• Zorg dat de bodem zoveel mogelijk bedekt blijft.
• Combineer planten met verschillende hoogtes en worteldieptes.
• Laat organisch materiaal zo veel mogelijk op de tuin circuleren.
• Creëer beschutte plekken voor vogels, insecten en andere dieren.
• Beperk het gebruik van bestrijdingsmiddelen en kunstmest.
• Kijk naar de tuin als één samenhangend ecosysteem.

Voorbeelden van meerjarige eetbare planten zijn rabarber, asperge, aardbei, artisjok, daslook, bieslook en verschillende kruiden. Ook fruitbomen en struiken met bessen, frambozen en bramen passen binnen deze manier van tuinieren.

Kansen voor tuinparken

Voedselbosprincipes kunnen ook worden toegepast op gemeenschappelijke delen van een tuinpark. Een brede groenstrook, een ongebruikte hoek of de omgeving van een verenigingsgebouw kan worden ingericht met eetbare bomen, struiken en kruiden.

Zo’n gezamenlijke plek kan meerdere functies combineren. Er kan voedsel worden geoogst, terwijl tegelijkertijd ruimte ontstaat voor biodiversiteit, natuureducatie en ontmoeting. Kinderen kunnen er ontdekken waar voedsel vandaan komt en tuinders kunnen kennis en plantmateriaal uitwisselen.

Daarbij is een gezamenlijk plan belangrijk. Bomen en grote struiken hebben gevolgen voor schaduw, onderhoud en beschikbare ruimte. Maak daarom vooraf afspraken over de inrichting, het beheer en de verdeling van de oogst.

Eerst kijken, dan beginnen

De snelle groei van voedselbossen laat zien dat er veel belangstelling is voor meerjarige en natuurinclusieve vormen van voedselproductie. Tegelijk loopt er nog onderzoek naar de ecologische, sociale en economische resultaten van voedselbossen. Niet iedere geclaimde opbrengst is al wetenschappelijk bewezen.

Voor volkstuinders ligt de grootste kans daarom niet in het kopiëren van een compleet voedselbos, maar in het verstandig toepassen van passende principes. Begin klein, kijk wat werkt op de eigen bodem en bouw de beplanting stap voor stap op.

Zo blijft er ruimte voor de vertrouwde moestuin én ontstaat er een tuin die gevarieerder, weerbaarder en aantrekkelijker is voor mens en natuur.

Lees de cijfers over de groei van voedselbossen bij het Centraal Bureau voor de Statistiek.