Waarom gemeenten juist nú moeten investeren in volkstuinen

Nederlandse gemeenten staan voor grote opgaven. Er moeten woningen worden gebouwd, buurten moeten beter bestand zijn tegen hitte en hevige neerslag en de biodiversiteit moet worden hersteld. Tegelijkertijd groeit de aandacht voor gezondheid, ontmoeting, bestaanszekerheid en een aantrekkelijke leefomgeving.

Uit een recente inventarisatie van het Planbureau voor de Leefomgeving blijkt dat gemeenten volop ambities hebben voor stedelijk groen. De uitvoering wordt echter bemoeilijkt door een gebrek aan geld, ambtelijke capaciteit, politieke slagkracht en draagvlak.

De oplossing ligt soms al binnen de gemeentegrenzen: op de volkstuinparken.

Meer dan recreatiegrond

Een volkstuinpark is geen verzameling individuele tuintjes. Het is een multifunctioneel groengebied dat verschillende gemeentelijke doelen tegelijkertijd ondersteunt.

Volkstuinparken:

• bieden leefruimte aan planten, insecten, vogels en kleine zoogdieren;
• nemen regenwater op en helpen wateroverlast verminderen;
• zorgen tijdens warme perioden voor verkoeling;
• stimuleren beweging, ontspanning en gezonde voeding;
• brengen mensen met verschillende achtergronden en leeftijden samen;
• bieden ruimte aan natuureducatie, vrijwilligerswerk en buurtactiviteiten.

Ook de in 2026 gepresenteerde Gezond Groen Wijzer van het RIVM laat zien dat verschillende soorten groen elk een eigen bijdrage leveren aan gezondheid en welzijn. Moestuinen worden hierin nadrukkelijk als waardevolle vorm van groen meegenomen.

Volkstuinen zijn daarmee geen luxe, maar onderdeel van een gezonde en klimaatbestendige leefomgeving.

Bestaand groen is van grote waarde

Nieuwe parken, wadi’s en groenstroken aanleggen kost ruimte, tijd en geld. Volkstuinparken zijn vaak al tientallen jaren aanwezig. In die periode zijn een levende bodem, volgroeide bomen, waterstructuren, biodiversiteit en sterke sociale netwerken ontstaan.

Die waarden zijn niet zomaar op een andere locatie opnieuw op te bouwen. Wanneer een volkstuinpark verdwijnt, gaat daarom veel meer verloren dan alleen een aantal tuinen.

Juist in wijken waar woningen kleiner worden en steeds meer inwoners geen eigen tuin hebben, neemt de betekenis van gedeeld groen toe. Volkstuinen bieden mensen ruimte om buiten te zijn, voedsel te verbouwen, anderen te ontmoeten en actief bij hun omgeving betrokken te raken.

Beschermen alleen is niet genoeg

Gemeenten zouden volkstuinparken niet alleen planologisch moeten beschermen. Gerichte investeringen zijn nodig om hun maatschappelijke waarde verder te vergroten.

Denk aan ondersteuning bij:

• wateropvang en klimaatbestendige inrichting;
• ecologisch beheer en biodiversiteitsherstel;
• verduurzaming van verenigingsgebouwen;
• aanleg van toegankelijke wandelpaden en ontmoetingsplekken;
• activiteiten met scholen, buurten en maatschappelijke organisaties;
• versterking van besturen en vrijwilligersorganisaties.

Het Nationaal Keurmerk Natuurlijk Tuinieren helpt tuinverenigingen en gemeenten om de ecologische waarde van tuinparken gericht te verbeteren. Zo kan een bestaand volkstuinpark nog sterker bijdragen aan lokaal beleid voor biodiversiteit, duurzaam groenbeheer, klimaatadaptatie en natuureducatie.

Geef volkstuinen een structurele plaats in beleid

De waarde van volkstuinen raakt meerdere beleidsterreinen. Toch vallen ze binnen gemeenten nog te vaak tussen de portefeuilles groen, recreatie, vastgoed, gezondheid, welzijn en ruimtelijke ordening.

AVVN roept gemeenten op om volkstuinen structureel op te nemen in omgevingsvisies, groenplannen, gezondheidsbeleid en klimaatadaptatieprogramma’s. Geef verenigingen zekerheid over hun toekomst, betrek ze vroegtijdig bij ruimtelijke plannen en maak samen afspraken over maatschappelijke toegankelijkheid en natuurvriendelijk beheer.

Investeren in wat er al groeit

De goedkoopste vierkante meter groen is vaak de vierkante meter die al groen ís. Zeker wanneer die grond met grote vrijwillige inzet wordt beheerd en tegelijkertijd waarde oplevert voor natuur, klimaat, gezondheid en samenleving.

De vraag is daarom niet of gemeenten zich investeringen in volkstuinen kunnen veroorloven. De vraag is hoeveel maatschappelijke waarde verloren gaat wanneer zij het niet doen.

Meer weten? Lees het Position paper: volkstuinen als investering in een gezonde, groene en verbonden gemeente. | AVVN